December 16th, 2013

To see or not to see: nog steeds de vraag

Misschien heb je er al eens van gehoord: het fenomeen ‘blindsight’. Al enkele decennia worden er wetenschappelijke bevindingen gerapporteerd over mensen die bepaalde schade hebben aan de occipitale cortex. Deze patiënten geven aan dat ze niets zien in een gedeelte van hun kijkveld. Echter, zodra onderzoekers ze een plaatje laten zien van bijvoorbeeld een blij of verdrietig gezicht, kunnen ze relatief vaak correct ‘raden’ hoe blij het gezichtje kijkt. Ze verwerken dus toch nog visuele informatie, terwijl ze zich daar niet bewust van zijn. Dat is blindsight: ‘blind-zien’.

Blindsight is een aandoening die natuurlijk zeer tot de verbeelding spreekt. En een veelgenoemd voorbeeld van ‘onbewuste informatieverwerking’. Misschien juist daarom zijn er nog altijd sceptici, waaronder wetenschappers die geloven dat blindsight patiënten niet ‘niets’ zien, maar gewoon heel erg weinig. Zó weinig, dat ze rapporteren dat het niets is. Dat wordt een ‘response bias’ genoemd: een neiging tot een bepaald antwoord.

Blindsight in gezonde proefpersonen

Een team onderzoekers in Australië maakte onlangs gebruik van transcraniale magnetische stimulatie (TMS), om blindsight te simuleren in gezonde proefpersonen als jij en ik. Door een magnetische puls op het juiste moment in de occipitale kwab te schieten verstoorden ze de verwerking van een visuele stimulus. Proefpersonen rapporteerden dus dat ze niets zagen! Wederom werd aangetoond, zoals in eerder soortgelijk onderzoek, dat ook deze proefpersonen relatief vaak toch correct konden aangeven wat voor plaatje was gepresenteerd. Lijkt op blindsight!

Om de data te analyseren, maakte dit nieuwe onderzoek gebruik van ‘signal-detection theory’. Het voordeel van deze specifieke methode is dat een onderscheid gemaakt kan worden tussen daadwerkelijke informatieverwerking (‘gevoeligheid’) en de neiging tot bepaalde antwoorden (‘response bias’). Als er daadwerkelijk onbewuste informatieverwerking plaatsvond, zouden ze dat terug moeten zien in de maat voor ‘gevoeligheid’. Toen ze op deze manier naar de data keken, zagen ze echter dat de ‘blindsight’ resultaten volledig te wijten waren aan response bias. Met andere woorden: mensen waren wellicht een beetje te snel met rapporteren dat ze ‘niets’ zagen. Ze zagen waarschijnlijk toch wel iets, maar gewoon zo weinig dat ze het de moeite niet waard vonden om te rapporten. Maar wel genoeg, zo lijkt het, om correct aan te geven wat de stimulus was.

Null result

Nu is dit uiteindelijk wat we noemen een ‘null result’; er werd geen bewijs gevonden voor daadwerkelijke onbewuste informatieverwerking. Er was eerder sprake van een onbewuste response bias. Dat betekent echter niet meteen dat onbewuste informatieverwerking niet bestaat. Het betekent wèl dat het nogal verschil maakt op welke manier experimentele data geanalyseerd worden. En misschien een heel klein beetje dat je proefpersonen niet zomaar op hun woord moet geloven. Proefpersonen zijn toch ook maar mensen…

Het onderzoek verscheen in december in PLoS ONE.

Auteur: Tom de Graaf
Laat een reactie achter

Please wait... loading