April 2nd, 2014

Je mentale ‘zoom-lens’

We zijn terug op de wijde prairies van de savanne. Een leeuw komt ineens vanaf rechts aangerend. Het gehijg en gegrom en het gestamp op de grashalmen trekt automatisch onze aandacht. Net op tijd draaien we ons om en houden we de leeuw van ons af met onze prehistorische speer. Homo sapiens: weer gered door ons slimme brein…

Het is geen wonder dat de hersenprocessen achter aandacht zo uitgebreid onderzocht worden. Maar meestal gaat dergelijk onderzoek over ‘ruimtelijke aandacht’: hoe richten we onze aandacht op links of  juist op rechts? Een veel minder bekende vorm van aandacht is het zogenaamde ‘attentional zooming’.

In- en uitzoomen

Als je in de auto zit op een druk kruispunt kan het handig zijn om je aandacht goed te verdelen over het gehele panorama voor je. Dan is je aandacht ‘uitgezoomd’. Als je vervolgens probeert te zien of het licht al op groen staan, zoom je juist in. Nieuw onderzoek uit Italië richtte de aandacht op dit mechanisme van attentional zooming. Een hersengebied in je frontaalkwab genaamd ‘FEF’ (frontal eye field) is verantwoordelijk voor oogbewegingen, maar ook voor ruimtelijke aandacht. De Italianen vroegen zich af of dezelfde FEF ook belangrijk is voor attentional zooming.

Het zoom-effect

In hun onderzoek vroegen de wetenschappers proefpersonen hun ogen gericht te houden op een kruisje midden op een computerscherm. Vervolgens verscheen een smal cirkeltje, om de aandacht te laten inzoomen, of juist een grote wijde cirkel, om de aandacht uit te zoomen. Vrijwel meteen daarna moesten de proefpersonen zo snel mogelijk reageren op een visuele stimulus die (je raadt het) ofwel dichtbij het fixatiepunt lag, ofwel ver weg van het fixatiepunt. Uit dit eerste experiment bleek dat mensen veel langzamer waren in het detecteren van de stimulus die ver weg was, als hun aandacht ingezoomd was op het fixatiekruis. Maar als de aandacht uitgezoomd was, dan waren ze bijna even snel. Blijkbaar bestaat er dus zoiets als een ‘zoom-effect’.

Om te kijken of de FEF direct betrokken was bij het regelen van dit zoom-effect, gebruikten de onderzoekers in een tweede experiment TMS om de activiteit van de rechter FEF te verstoren met magnetische pulsen. En jawel, het zoom-effect verdween. Mensen waren niet meer in staat hun aandacht in of uit te zoomen als de FEF in de war gebracht was door een TMS puls. Blijkbaar werkt onze aandacht dus als een soort zoomlens die, afhankelijk van wat je aan het doen bent, in- en uit kan zoomen.

Wel willen we de lezer graag wijzen op het volgende: gebruik nooit TMS over de rechter FEF voor het rijden!

 

Het is onderzoek is zojuist gepubliceerd in Cerebral Cortex.

Auteur: Tom de Graaf
Laat een reactie achter

Please wait... loading