Archive for October, 2016

Apen zijn in staat om gedachten van anderen te begrijpen

Posted on: October 10th, 2016 by Job van den Hurk No Comments

Wij mensen zijn in staat om ons te verplaatsen in anderen. Deze zogeheten Theory of Mind zorgt er voor dat we bijvoorbeeld intenties van anderen snappen en medelijden ervaren. Tot voor kort werd aangenomen dat de mens de enige diersoort is die hiertoe in staat is, maar nieuw grappig onderzoek laat zien dat mensapen zich ook in anderen kunnen verplaatsen.

Het kunnen snappen van de gedachtengang van anderen is van groot belang voor ons sociale dieren. Door anderen te observeren kunnen we ons in hen verplaatsen en begrijpen we voor een groot deel wat er in de ander om zou kunnen gaan. Dit wordt de Theory of Mind (ToM) genoemd en maakt het ons mogelijk om empathie te ervaren. Om te kijken of mensapen ook in staat zijn om zich te verplaatsen in de gedachtengang van anderen, bedacht een team Japanse gedragswetenschappers een bijzonder experiment.

Apensoap

Drie apensoorten (chimpansees, bonobo’s en orang oetangs) werden uitgenodigd om onder het genot van vruchtensap naar een filmvoorstelling te komen kijken. In dit filmpje speelden zich verschillende taferelen af tussen één van de onderzoekers en een acteur in een apenpak, voor het gemak King Kong genaamd. Terwijl de apen zaten te genieten van The Bold And The Bonobo werd met behulp van een klein cameraatje onder het beeldscherm nauwkeurig gemeten waar de primaten naar keken. Apen blijken oprecht te kunnen genieten van dergelijke spannende televisie en zitten dan ook geboeid te kijken naar hoe de scenes aflopen.

In één van de soapscenes was te zien dat King Kong deed alsof hij de onderzoeker een mep ging verkopen, om zich vervolgens te verstoppen in één van twee hooibalen die in beeld zichtbaar waren. Terwijl de onderzoeker toekeek verruilde King Kong van schuilplaats, waarna de onderzoeker het beeld uitrende om een stok te gaan halen. Tot grote hilariteit van de behaarde toeschouwers gebruikte King Kong deze kans om zich uit de voeten te maken. De onderzoeker kwam bewapend met een stuk hout terug in beeld om de heer Kong te zoeken. In een andere scene verruilde Kong de ene hooibaal voor de andere pas wanneer de onderzoeker weg was, om daarna direct het beeld te verlaten.

Verplaatsing in anderen

Ook al wisten de kijkende apen dat King Kong hem had gesmeerd, de dieren bleken het langst te kijken naar de hooibaal waarvan ze wisten dat de onderzoeker dacht dat King Kong daar verscholen zat. Hetzelfde effect werd ontdekt wanneer de scenes licht waren aangepast zodat King Kong nu een gestolen steen verstopte in één van de hooibalen. Ook nu keken ze geïnteresseerd naar de locatie waarvan ze wisten dat de onderzoeker ten onrechte dacht dat de steen lag verstopt.

Deze bevindingen bleven niet beperkt tot één soort mensaap, want alledrie de primaatsoorten passeerden de test. Blijkbaar zijn deze dieren in staat om zich aan de hand van een dergelijk scenario in te leven in de mindset van een ander. Deze baanbrekende bevinding onderstreept nog maar eens de mentale continuïteit tussen mensapen en mensen.

 

Dit onderzoek werd deze week gepubliceerd in Science.

Illusie onder de loep 2: licht/donker illusie

Posted on: October 6th, 2016 by Job van den Hurk No Comments

Bij BrainMatters nemen we de komende tijd enkele coole illusies onder de loep. Hoe werken ze nu eigenlijk? Vandaag: de licht/donker illusie!

Hieronder zie je twee vormen op elkaar geplakt, vorm A en vorm B. Welk van de twee vormen is het donkerst van kleur?

identical-colors-big

Welk vlak is het donkerst: vlak A of vlak B?

Grote kans dat je zegt dat vorm A het donkerste is. Zou je me geloven als ik zeg dat vorm A en B precies dezelfde kleur hebben? Plaats je vingers maar eens op het stuk waar de twee vormen elkaar raken. Zie je wel? Hoe kan dat nou?

Kijken doe je met je ogen, zien doe je met je hersenen

Nu je weet dat beide vlakken eigenlijk dezelfde kleur hebben, weet je ook dat je ogen dus dezelfde kleur licht ontvangen als ze naar vorm A en vorm B kijken. Dat betekent dat je hersenen iets doen met de signaaltjes die uit je ogen komen!

In je hersenen zit veel informatie over hoe de wereld in elkaar zit. Je brein gebruikt deze informatie om voorspellingen te maken. Je hoeft je pen niet te laten vallen om vantevoren al te weten dat hij dan naar beneden valt. Je weet dat als je een bal voor een lamp houdt, er een ronde schaduw op de muur te zien zal zijn. Als je een lamp uit gaat doen, zal het donkerder worden in de kamer dan als je de lamp laat branden. Je brein weet een hoop van deze dingen omdat je al jarenlang ‘getraind’ bent als mens, want iedere dag werken de meeste dingen op dezelfde manier als gisteren.

Dat geldt ook voor het plaatje hierboven. De afbeelding is zo gemaakt dat het net lijkt alsof er een lichtbron op vlak A schijnt, terwijl vlak B in de schaduw valt. Door jarenlange ervaring weten je hersenen dat een object lichter wordt als er een licht op schijnt, en donkerder als hij in de schaduw valt. Als je bijvoorbeeld twee identieke blauwe vellen papier hebt waarvan eentje in de schaduw ligt, zal dat velletje wat donkerder zijn. Tóch zie je dat de velletjes eigenlijk dezelfde kleur hebben. Dat komt omdat je brein met al haar kennis van de wereld dit verschil in licht/donker een klein beetje compenseert.

En dat is precies wat er bij deze illusie gebeurt. Je hersenen zien dat er licht op het bovenste vlak valt, terwijl het onderste vlak in de schaduw staat. Je brein compenseert dit door het vlak in de schaduw (B) wat lichter te laten lijken en het vlak in het licht (A) wat donkerder te laten lijken. Met als resultaat dat je een duidelijk verschil tussen de kleuren ziet terwijl ze in feite precies dezelfde kleur hebben!

Please wait... loading