February 29th, 2016

Waarom zijn mensen zo gehoorzaam aan een autoriteit?

In 1962 verklaarde Nazi oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann op zijn proces dat hij ‘slechts orders opvolgde’ toen hij het transport van miljoenen joden richting concentratiekampen organiseerde. In datzelfde jaar schokte Stanley Milgram de wereld met een wereldberoemde experiment. Hij gaf proefpersonen de opdracht om iemand in een afgesloten kamer schokken toe te dienen. In werkelijkheid zat er niemand in de andere kamer, maar dat wisten de deelnemers niet. Het resultaat was dat de deelnemers de commando’s van de proefleiders gehoorzaamden, zelfs wanneer er geschreeuw en gehuil uit de andere kamer klonk. 

Het beroemde onderzoek van Milgram werpt een duister licht op de aard van de mensheid. Blijkbaar kan een opdracht afkomstig van een autoriteit mensen aanzetten om gruwelijke dingen te doen. Waarom drukten de deelnemers steeds weer op de schok-knop terwijl ze dachten dat ze iemand martelden? Milgram wist een deel van het antwoord: mensen zijn ontzettend gehoorzaam aan mensen met autoriteit. Nu, iets meer dan 50 jaar later, werpt de hersenwetenschap een extra licht op de zaak.

Geld voor het toedienen van straf

In een Brits experiment werd een vergelijkbaar onderzoek opgezet als het Milgram-onderzoek. Deelnemers zaten in paren tegenover elkaar en konden om de beurt geld verdienen door ofwel geld af te pakken van de ander, ofwel de ander een elektrische schok toe te dienen. Een aanwezige onderzoeksleider kon af en toe ingrijpen en een van de deelnemers de opdracht geven om een schok te geven aan de ander. Tijdens het experiment werd hersenactiviteit gemeten met behulp van een EEG-kap.

Aan de hand van EEG-metingen viel op dat wanneer de deelnemers zelf moesten besluiten of ze iemand schokjes toedienen ter beloning van geld, er sterke activatie te zien was in de hersenen. Maar wanneer de proefleider een deelnemer de opdracht gaf om schokjes toe te dienen ter beloning van geld was er een stuk minder hersenactivatie!

Verantwoordelijkheidsgevoel

Blijkbaar is het niet zo dat deelnemers gehoorzaam zijn omdat ze bang zijn voor represailles. De verminderde hersenactivatie suggereert dat het brein simpelweg minder controle en verantwoordelijkheid in de situaties ervaart wanneer er orders worden opgevolgd. Het brein ‘denkt’ als het ware: “zij zegt het, dus eventuele gevolgen zijn niet mijn verantwoordelijkheid!”.

Deze resultaten betekenen niet dat men vanaf nu weg kan komen met “ik volgde slechts orders op”. Wel tonen ze aan dat mensen die orders opvolgen werkelijk minder verantwoordelijkheid ervaren op het moment van handelen. Dergelijke inzichten kunnen leiden tot bewustwording over hoe verantwoordelijkheidsgevoel kan worden beïnvloed, met alle gevolgen van dien.

 

Dit onderzoek werd recentelijk gepubliceerd in Current Biology.

Auteur: Sander van Bree
Laat een reactie achter

Please wait... loading